 |
Besnijdenis Songo biedt de zeldzame mogelijkheid om getuige te zijn van het maken van rotskunst in een rituele context, in dit geval een besnijdenisritueel. Het verwijderen van de voorhuid van jongens is zeer gebruikelijk bij bijvoorbeeld moslims en joden, al zijn de achterliggende redenen soms verschillend. In Mali is deze operatie vaak onderdeel van een ritueel dat in het teken staat van de overgang van een kind naar volwassene. Besnijdenisrituelen in dorpen in de regio Bandiagara worden gekenmerkt door een periode van transformatie (in de vorm van de operatie en de daaropvolgende instructies) in complete afzondering, en een periode van reïntegratie in de dorpsgemeenschap. De plaats waar zo'n ritueel zich afspeelt, ligt meestal net buiten het dorp, beschermd tegen nieuwsgierige toeschouwers, met name vrouwen. Deze ligging symboliseert tevens de scheiding van de jongens van de dorpsgemeenschap en van hun ouders. De afzondering schept een speciale band tussen de jongens die samen worden besneden. In Songo vormen dergelijke groepen de leeftijdsgroepen toru (= tonu in de Sanga-regio) die een belangrijke rol in de samenleving spelen. De besnijdenis is in de Dogon samenleving een stap naar volwassenheid. In de mythologie van de Dogon, zoals die is vastgelegd en gepubliceerd door Griaule en Dieterlen (1965), is het verwijderen van het vrouwelijke element (de voorhuid) bij de jongens noodzakelijk om een echte man te worden. Om dezelfde reden zou het verwijderen van de clitoris, het mannelijke element bij meisjes, een voorwaarde zijn om een echte vrouw te worden. De besnijdenis van meisjes gebeurt in het dorp zelf, in tegenstelling tot die van de jongens. Hoewel de besnijdenis dus wordt gerechtvaardigd door de Dogon mythologie en daardoor al een lang verleden lijkt te hebben, is het goed mogelijk dat dit ritueel pas in een meer recent verleden is overgenomen onder invloed van de islam en is samengesmolten met lokale initiatierites [50]. Met de verspreiding van de islam in de regio Bandiagara heeft het besnijdenisritueel en de rechtvaardiging ervan steeds meer een islamitische karakter gekregen. Tegenwoordig wordt de besnijdenis in Songo gezien als een stap op weg naar het worden van een goede moslim en als een vereiste om in het huwelijk te mogen treden. Het besnijdenisritueel in het Dogon gebied verschilt per dorp, maar vertoont bepaalde overeenkomsten met het ritueel in andere regio's in het zuiden van Mali. In Songo worden jongens besneden op de besnijdenisplaats Kondi Pegue, een plaats met talrijke rotsschilderingen. In ieder geval sinds het begin van de 20e eeuw, toen Louis Desplagnes voor het eerst deze vindplaats vermeldde, wordt er op deze locatie besneden en geschilderd. Het schilderen in combinatie met de besnijdenis is heel opmerkelijk. Kondi Pegue is voorzover bekend de enige plaats in Afrika waar rotskunst gemaakt wordt tijdens het besnijdenisritueel. Een gedetailleerde beschrijving van het besnijdenisritueel in Songo en de rol van de rotsschilderingen daarin is nooit gepubliceerd. Daarom is een directe vergelijking van de gang van zaken vroeger en nu, en een evaluatie van continuïteit en verandering, onmogelijk. Na deze korte inleiding op het besnijdenisritueel bij de Dogon zal hier een beschrijving van de huidige gang van zaken gegeven worden, gebaseerd op informatie die in Songo verkregen is in 2001 [51]. De belangrijkste informanten waren Ali Guindo, Boukari Guindo, Souleiman Guindo en Soumaila Yanogué. Deze laatste is verantwoordelijk voor de foto's van Kondi Pegue en het ritueel die gemaakt zijn in maart 2000. | |
